ساعت و نيم مسافت بود و از كشتى تا قصبهء انزلى دو ساعت مسافت . الحمد الله هوا مساعدت كرد به انزلى رفتيم . وقتى كه از پيربازار سوار كرجىهاى شاهى شديم پنج ساعت به غروب مانده بود . انزلى به‌اصطلاح اهل جغرافيا پنين‌شلأ است كه سه طرف او آب و يك‌طرف او خشكى باشد . به يك لحاظ او را شبه الجزيره مىتوان خواند . در طرف جنوبى او جزيرهء ميان‌پشته واقع است كه تقريبا هفتصد هشتصد ذرع طول دارد و منتهاى او سيصد ذرع است . در انزلى برج بسيار خوب عالى اعليحضرت همايون خلد الله ملكه ساخته‌اند . پنج مرتبه است . طرف شرق و طرف شمال او دريا است . در اين سال آب از دريا رخنه به باغ كرده و از طرف شرقى خرابى رسانيده است . بيست ذرع ديگر مانده است كه آب دريا به پاى برج سلطانى برسد . ارتفاع برج سلطانى بيست و دو ذرع است . پيربازار در طرف شمال و غرب مايل به شمال رشت واقع است . عرض مرداب تقريبا سه فرسخ است . در انزلى عمارت خوبى مرحوم منوچهر خان معتمد الدوله ساخته است . يك روز در انزلى اتراق شد . بندر انزلى - بادكوبه روز شنبه پانزدهم شهر رمضان : يك ساعت و نيم از دسته گذشته سوار كشتى سلطانى شديم و تا نزديكى واپور كمپانى رانديم . دو كشتى به هم وصل شده ، تخته انداختند . از كشتى سلطانى به كشتى كمپانى آمديم و به قدرى كه اسباب‌ها را جابه‌جا كنند معطل شديم . دو ساعت و يك ربع از دسته گذشته كشتى روانه شد ، « بِسْمِ اللَّهِ مَجْراها وَ مُرْساها إِنَّ رَبِّي لَغَفُورٌ رَحِيمٌ » . همهء اهل انزلى مىگفتند كه : « دريا به اين آرامى و سكون در اين مدّت نديده‌ايم . » خداوند به عجز و مسكنت و بيچارگى من رحم كرد . جهان را صاحبى باشد خدانام * كز او شوريده دريا گيرد آرام اسم كشتى كه دو عدد دودكش بخار دارد براتنس‌كى است كه اسم سابق جانشين قفقاز است . كپيتان مىگفت : « زور ماشين كشتى به‌قدر يك صد و بيست اسب است . » بارگير كشتى پنج هزار و پانصد پوت ، طول كشتى دويست فوت ، عرض كشتى بيست و پنج فوت است . ساعتى سى پوت نفت ، خرج سوزاندن دارد . هر پوت پنج من و نيم تبريز است . اسم كامانداد كويت‌كا - هردو كاف عربى - است . به روسى كشتى بخار را پراخت مىگويند . پراخت به معنى بخار است . واپور هم در فرانسه به معنى بخار است . از انزلى تا آستارا حركت كشتى ما بين شمال و مغرب ، از آستارا تا لنكران به شمال ، از